Door mr. Vincent Besters
Stel: u heeft maandenlang gewerkt aan een aanbesteding voor een lucratief overheidscontract. Uw adviseur had de inschrijving tijdig moeten indienen, maar door een fout van zijn kant werd de offerte te laat aangeleverd. U viel af. Uw concurrent won de opdracht. De schade is evident, maar hoe bewijs u nu precies wat u was misgelopen? U weet immers nooit met zekerheid of u die aanbesteding ook daadwerkelijk had gewonnen.
Dit is het klassieke vraagstuk van de kansschadeleer: een leerstuk dat voor ondernemers in dit soort situaties van grote praktische betekenis is.
De kansschadeleer biedt een juridisch kader voor situaties waarin door een toerekenbare fout van een derde — denk aan een accountant, adviseur, makelaar of advocaat — een kans op een gunstig resultaat verloren is gegaan. De kern is dat niet de uiteindelijke uitkomst als schadepost wordt aangemerkt, maar de verloren kans zélf.
Traditioneel vereist schadevergoeding causaliteit: de schade moet het gevolg zijn van de fout. Bij gemiste kansen is dat causale verband echter nooit met zekerheid aan te tonen, omdat de uitkomst altijd onzeker was. De kansschadeleer lost dit op door die onzekerheid te verdisconteren in de omvang van de schadevergoeding. U krijgt geen volledige schadevergoeding, maar een vergoeding naar rato van de kans die u had.
Voorwaarde is wel dat sprake is van een reële, niet te verwaarlozen kans. Een zuiver theoretische of speculatieve mogelijkheid volstaat niet.
Op grond van artikel 6:97 BW begroot de rechter de schade op de wijze die het meest in overeenstemming is met de aard ervan. Wanneer de omvang niet nauwkeurig kan worden vastgesteld, wordt zij geschat. Dit artikel geeft de rechter ruimte om bij kansschade de vergoeding te berekenen als een percentage van de maximaal te verwachten schade.
In de praktijk weegt de rechter factoren af zoals het aantal concurrenten, de kwaliteit van uw inschrijving, eerdere ervaringen in vergelijkbare procedures en de objectieve beoordelingscriteria van de wederpartij. Was u de enige serieuze kandidaat? Dan kan de kans hoog uitvallen. Waren er tien gelijkwaardige inschrijvers? Dan wordt de vergoeding navenant lager vastgesteld.
De Hoge Raad heeft in ECLI:NL:HR:2025:1388 het kader voor kansschade opnieuw aangescherpt. De Hoge Raad bevestigt dat de rechter bij de schatting van de hoogte van de kans een grote mate van vrijheid heeft, maar dat die schatting wel deugdelijk gemotiveerd dient te worden. Bovendien onderstreept de uitspraak dat de kansschadeleer niet als alternatief voor gebrekkige causaliteitsonderbouwing mag dienen: de eiser moet nog steeds aannemelijk maken dat de fout een reële kans op succes heeft doen verdwijnen.
Een veelgemaakte vergissing is de verwarring tussen kansschade en proportionele aansprakelijkheid. Beide leerstukken spelen in op onzekerheid over het causaal verband, maar ze opereren op een fundamenteel ander vlak.
Bij kansschade staat de aansprakelijkheid van de gedaagde vast. Wat onzeker is, is de omvang van de schade: het is zeker dat een kans verloren ging, maar onzeker hoe groot die kans was. De onzekerheid zit dus aan de schadekant.
Bij proportionele aansprakelijkheid is het omgekeerde het geval. Daar staat de schade vast, maar is onzeker of de gedaagde daarvoor verantwoordelijk is. De rechter verdeelt de aansprakelijkheid dan naar rato van de bijdrage aan de kans dat de schade is veroorzaakt. Dit leerstuk wordt terughoudend toegepast en is met name aanvaard in situaties waarbij het causale verband door de aard van de materie structureel onbewijsbaar is.
Als ondernemer die door een beroepsfout van een adviseur een zakelijke kans heeft gemist, staat u er juridisch niet automatisch met lege handen voor. De kansschadeleer biedt u een reëel instrument om schadevergoeding te vorderen, ook als u niet kunt bewijzen dat u de opdracht zeker had gekregen. Essentieel is dat u de rechter voldoende aanknopingspunten biedt om de omvang van uw kans te kunnen schatten: verzamel offertes, correspondentie, marktinformatie en eerdere ervaringen die de serieuze kans op succes onderbouwen.
Mr. Vincent Besters adviseert ondernemers over contractenrecht, bemiddelingsafspraken en aansprakelijkheidsvraagstukken. Neem vrijblijvend contact op voor een eerste gesprek.
Mr. Vincent Besters helpt u graag verder. Neem vrijblijvend contact op voor een eerste gesprek.
Neem contact op →
Wanneer is een offerte bindend? Veel ondernemers denken dat een offerte een vrijblijvend briefje is, maar niets is minder waar. Zodra jouw klant de offerte onvoorwaardelijk accepteert, komt er een re...
Samenwerking begonnen, en dan plotseling uit Je bent met enthousiasme een zakelijke samenwerking aangegaan, zoals een joint venture, franchise-overeenkomst of een langlopende leveringsrelatie. Alles ...
U heeft aandelen gekocht — maar de cijfers klopten niet. En nu? U doet een overname. Er is een due diligence gedaan, er zijn garanties afgegeven, en de balans zag er solide uit. U tekent de koopovere...
Op zoek naar specifiek juridisch advies? Bekijk onze diensten op dit rechtsgebied.
Neem vrijblijvend contact met ons op voor persoonlijk advies.