Door mr. Vincent Besters
U heeft een makelaar of tussenpersoon ingeschakeld om namens u een deal te sluiten. Handig, want u heeft zelf onvoldoende tijd, contacten of marktkennis. Maar wat nu als die tussenpersoon tijdens zijn werkzaamheden ook zichzelf een voordeel toeschuift — buiten uw medeweten? Dan begeeft u zich op het snijvlak van twee juridische leerstukken die in de praktijk regelmatig met elkaar worden verward: zaakwaarneming en ongerechtvaardigde verrijking. Een recente uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam (ECLI:NL:GHAMS:2024:860) maakt scherp duidelijk waar de grens ligt en welke gevolgen dat heeft voor ondernemers die van tussenpersonen gebruikmaken.
Zaakwaarneming, geregeld in artikel 6:198 BW, ontstaat wanneer iemand vrijwillig en bewust de behartiging van andermans belangen op zich neemt, zonder daartoe opdracht te hebben gekregen. Denk aan een bedrijfsmakelaar die, zonder expliciete instructie, op eigen initiatief een gunstige aanbieding voor uw pand vastlegt terwijl u tijdelijk onbereikbaar bent. De wet legt op de zaakwaarnemer de verplichting om te handelen zoals een goed zaakwaarnemer betaamt: zorgvuldig, in het belang van de eigenaar en niet in zijn eigen belang. Zaakwaarneming is dus per definitie altruïstisch van aard. Zodra de tussenpersoon zijn eigen financieel voordeel vooropstelt, verlaat hij het domein van de zaakwaarneming en betreedt hij juridisch gezien gevaarlijker terrein.
Stel: een ondernemer schakelt een bedrijfsmakelaar in om zijn bedrijfspand te verkopen. De makelaar vindt een koper, maar spreekt met die koper in het geheim een opslag af bovenop de overeengekomen vraagprijs. Die opslag stroomt rechtstreeks naar de makelaar, zonder dat de verkopende ondernemer daarvan weet. De makelaar handelt formeel wél in het kader van zijn opdracht — hij verkoopt het pand — maar verschuift tegelijkertijd een financieel voordeel naar zichzelf dat toekomt aan zijn opdrachtgever. Dit is geen zaakwaarneming meer; dit is klassieke ongerechtvaardigde verrijking in de zin van artikel 6:212 BW, gecombineerd met een schending van de lastgevingsverhouding (artikel 7:418 BW). Het Gerechtshof Amsterdam benadrukt in zijn uitspraak van 2024 dat een tussenpersoon die buiten zijn bevoegdheid handelt én daarbij zichzelf verrijkt, dubbel aansprakelijk kan zijn: zowel voor de schade die de opdrachtgever lijdt als voor de afdracht van het wederrechtelijk verkregen voordeel. De loutere aanwezigheid van een contractuele relatie ontslaat de tussenpersoon dus niet van zijn plicht om volledig transparant te handelen.
De praktische gevolgen zijn aanzienlijk. Ten eerste dient u te beseffen dat een tussenpersoon die buiten zijn bevoegdheid handelt — ook al handelt hij ogenschijnlijk in uw naam — u in beginsel niet bindt, maar u ook geen schade berokkent die u zelf moet dragen als u er niets van wist. De onbevoegde handeling kan worden vernietigd of teruggedraaid. Ten tweede heeft u als benadeelde opdrachtgever een zelfstandige vordering uit ongerechtvaardigde verrijking: u kunt terugvorderen wat de tussenpersoon zich wederrechtelijk heeft toegeëigend. Ten derde — en dit is praktisch het meest relevant — kunt u op grond van artikel 7:418 lid 2 BW de overeenkomst vernietigen indien de lasthebber een tegenstrijdig belang had dat hij u niet heeft gemeld. Zorg daarom altijd voor een schriftelijke vastlegging van de exacte bevoegdheden van uw tussenpersoon, inclusief een expliciet verbod op het aannemen van vergoedingen van derden zonder uw voorafgaande toestemming.
De uitspraak ECLI:NL:GHAMS:2024:860 onderstreept wat juridisch al lang gold maar in de praktijk te vaak wordt genegeerd: een tussenpersoon is geen vrij handelaar die zijn eigen agenda mag volgen zodra hij eenmaal uw vertrouwen heeft gekregen. Zaakwaarneming en lastgeving zijn rechtsfiguren die in het teken staan van loyaliteit aan de opdrachtgever. Wie als tussenpersoon die loyaliteit schendtén zichzelf verrijkt, handelt niet alleen wanprestatie maar riskeert ook een vordering uit onrechtmatige daad én ongerechtvaardigde verrijking. Als ondernemer doet u er verstandig aan uw positie vooraf contractueel strak dicht te timmeren — zodat u achteraf niet hoeft te procederen over wat u vooraf had kunnen vastleggen.
Mr. Vincent Besters adviseert ondernemers over contractenrecht, bemiddelingsafspraken en aansprakelijkheidsvraagstukken. Neem vrijblijvend contact op voor een eerste gesprek.
Mr. Vincent Besters helpt u graag verder. Neem vrijblijvend contact op voor een eerste gesprek.
Neem contact op →
Samenwerking begonnen, en dan plotseling uit Je bent met enthousiasme een zakelijke samenwerking aangegaan, zoals een joint venture, franchise-overeenkomst of een langlopende leveringsrelatie. Alles ...
U heeft aandelen gekocht — maar de cijfers klopten niet. En nu? U doet een overname. Er is een due diligence gedaan, er zijn garanties afgegeven, en de balans zag er solide uit. U tekent de koopovere...
Wanneer mag je onderhandelingen afbreken — en wat zijn de gevolgen? In de vastgoedpraktijk zijn langlopende onderhandelingen over koopovereenkomsten en verlengingen schering en inslag. Partijen inves...
Op zoek naar specifiek juridisch advies? Bekijk onze diensten op dit rechtsgebied.
Neem vrijblijvend contact met ons op voor persoonlijk advies.